Thursday , June 13 2024

Khi Emmanuel Macron giành vị trí tiền đạo đội tuyển EU

Trúc Phương/Người Việt

Quyết liệt và mạnh mẽ hơn nhiều so với các tổng thống Pháp tiền nhiệm, Tổng Thống Emmanuel Macron đang chiếm ánh đèn sân khấu Châu Âu, đặc biệt thái độ dứt khoát của ông trong cuộc chiến Ukraine.

Ngày 28 Tháng Năm, tại Berlin, Đức, cùng với ông Olaf Scholz, thủ tướng Đức, ông Macron nói rằng quan điểm của Pháp là “phải cho phép (Ukraine) vô hiệu hóa các địa điểm quân sự (của Nga) được sử dụng làm căn cứ phóng hỏa tiễn (vào đất Ukraine);” và ông sẵn sàng đồng ý cho quân đội Ukraine sử dụng vũ khí Tây phương để thực hiện điều đó.

Kể từ khi Nga xâm lược Ukraine, ông Macron đã đi từ “nói chuyện phải quấy” đến chính sách “cho uống rượu phạt” đối với Nga. Đầu Tháng Ba, phát biểu tại Prague, Czech, ông Macron cảnh báo Châu Âu rằng bây giờ không phải lúc “chết nhát.” Ngôn ngữ cứng rắn này được đưa ra chỉ một tuần sau hội nghị về Ukraine ở Paris, trong đó Tổng Thống Macron nói với một phóng viên rằng không “loại trừ” khả năng đưa quân đội Tây phương tới Ukraine. Ông nói, Châu Âu sẽ “làm tất cả những gì cần làm để Nga không giành chiến thắng.”

Hai năm trước, khi Nga tiến hành cuộc xâm lược toàn diện vào Ukraine, Pháp vẫn còn dè chừng, khi cố gắng “nói chuyện đàng hoàng” với Moscow với hy vọng kiềm chế được ông Vladimir Putin, tổng thống Nga. Giờ đây, Pháp là một trong những pháo đài mạnh mẽ nhất Châu Âu, với sự ủng hộ kiên quyết dành cho Ukraine.

Ông Macron đã hoan nghênh nỗ lực Kiev gia nhập Liên Minh Châu Âu (EU) lẫn NATO. Paris cũng đồng ý, cùng với Anh, gửi hỏa tiễn tầm xa tới Ukraine. Tháng Ba, Quốc Hội và Thượng Viện Pháp thông qua thỏa thuận hợp tác an ninh song phương với Ukraine, cam kết hỗ trợ Ukraine về mặt quân sự trong 10 năm hoặc cho đến khi nước này gia nhập NATO.

Sự ủng hộ kiên định của Paris đối với Ukraine đang cho thấy nước Pháp ngày nay rất khác với nước Pháp ngày trước, khi đối mặt những vấn đề quan trọng của chính trị thế giới. Ông Macron là một trong những nhà lãnh đạo Châu Âu giàu kinh nghiệm và là một trong số ít người đưa ra tầm nhìn địa chính trị cho Châu Âu.

Sự ủng hộ của Pháp đối với việc mở rộng EU được tin là sẽ đẩy nhanh các cải cách thể chế và chính sách cần thiết để đưa các thành viên mới vào liên minh. Sự quyết đoán của Pháp xuất phát từ sự thay đổi trong quan điểm địa chính trị của giới lãnh đạo nước này. Ông Macron mong muốn một Châu Âu lớn hơn sẽ đóng vai trò lớn hơn trên trường thế giới.

Cần nhắc lại, bốn ngày sau khi Nga xâm lược Ukraine, ông Volodymyr Zelensky, tổng thống Ukraine, đã ký bản kiến nghị Ukraine gia nhập EU. Thời điểm đó, động thái này chỉ được coi là mang tính biểu tượng và khó có thể trở thành hiện thực.

Ông Charles Michel, chủ tịch Hội Đồng Châu Âu, thậm chí dội gáo nước lạnh khi nói rằng “có những quan điểm và nhiều yếu tố nhạy cảm khác nhau” về việc mở rộng, khi trong số thành viên EU hiện tại, có người muốn, có người dứt khoát không. Ông François Hollande, cựu tổng thống Pháp, cũng nói “điều cấp bách không phải là đưa Ukraine vào EU mà là tống Nga ra khỏi Ukraine.”

Đến Hè 2022, khi Ukraine đẩy lùi được quân Nga tại nhiều mặt trận trọng yếu, ý tưởng về một Ukraine mạnh mẽ, độc lập, sẵn sàng trên đường trở thành thành viên EU bắt đầu gần với hiện thực. Lúc đó, cách tiếp cận hòa giải của Pháp đối với ông Putin trở nên yếu dần. Nỗ lực của ông Macron trong việc đóng vai trò trung gian hòa giải giữa Moscow và Kiev trở nên vô ích. Paris bắt đầu điều chỉnh.

Tháng Năm, 2022, ông Macron đề nghị thành lập Cộng Đồng Chính Trị Châu Âu, một diễn đàn gồm 44 quốc gia nhằm tăng cường sức mạnh chính trị. Và vào Tháng Năm, 2023, ông Macron chính thức tán thành việc mở rộng EU. “Câu hỏi đặt ra không phải là liệu chúng ta có nên mở rộng hay không,” ông nói trong bài phát biểu tại hội nghị an ninh Châu Âu ở Bratislava, Slovakia, “mà là chúng ta nên làm điều đó như thế nào.”

Cần nhắc lại, năm 2019, Pháp từng phủ quyết các cuộc đàm phán gia nhập EU cho Albania và North Macedonia, với lý do cần phải cải cách cơ chế gia nhập EU. Cụ thể, Pháp đề nghị những điều kiện khắt khe hơn đối với các ứng cử viên, đặc biệt việc xét duyệt những vấn đề liên quan pháp quyền và chính sách kinh tế. Giờ đây, chiến dịch quân sự xâm lược Ukraine của Nga đã định hình nên cách nghĩ mới. Vấn đề là ý chí để thực hiện. Cuộc chiến ở Ukraine đã bộc lộ những điểm yếu của Châu Âu và thúc đẩy các quyết định tái vũ trang và an ninh kinh tế. Điều đó ai cũng thấy nhưng dám điều chỉnh lại chính sách đối ngoại đối với Nga hay không lại là chuyện khác. Tổng Thống Macron là một trong vài nguyên thủ Châu Âu dám làm và chịu làm.

Trong nhiều thập niên, Pháp từng tin rằng cộng đồng Châu Âu càng nhỏ càng tốt. Khi 10 quốc gia hậu Cộng Sản gia nhập EU cách đây 20 năm, Pháp lo rằng việc gia nhập của họ sẽ tạo thành trở ngại cho sự nổi lên của “L’Europe puissance” – “Châu Âu hùng mạnh,” một khái niệm mà Pháp ám chỉ đến khả năng hành động tự chủ của lục địa, tương tự khái niệm của ông Macron về một “Châu Âu có chủ quyền” (“sovereign Europe”) hay “Châu Âu địa chính trị” (“geopolitical Europe”) của bà Ursula von der Leyen, chủ tịch Ủy Ban Châu Âu. Các quốc gia thành viên, chẳng hạn Anh, tin rằng sức mạnh Châu Âu nằm ở thị trường chung (common market), trong khi đó, Pháp tin rằng sức mạnh đó nằm ở các chính sách chung (common policies).

Chính sách được đánh giá là “diều hâu” của ông Macron đã và đang bị các đảng đối lập Pháp chỉ trích. Đảng Tập Hợp Quốc Gia (cực hữu), phe Cộng Hòa (trung hữu) và đảng “Nước Pháp Không Cúi Đầu” (thiên tả) đều cáo buộc ông Macron đẩy quốc gia tới cuộc xung đột trực tiếp với Nga. Tuy nhiên, cử tri Pháp lại ủng hộ Ukraine. Cuộc thăm dò gần đây của Hội Đồng Quan Hệ Đối Ngoại Châu Âu cho thấy, nhiều người Pháp tin rằng Châu Âu nên ủng hộ mục tiêu giành lại toàn bộ lãnh thổ của Ukraine (35%) hơn là tin rằng Châu Âu nên thúc đẩy Ukraine đàm phán hòa bình với Nga (30%).

Thái độ cứng rắn của Tổng Thống Macron thật ra không phải mới đây. Tháng Mười, 2019, trong cuộc phỏng vấn tờ The Economist, ông Macron cảnh báo rằng Châu Âu không thể dựa vào Mỹ để bảo vệ các đồng minh NATO. Ông nói, “những gì chúng ta đang trải qua cho thấy NATO đang chết lâm sàng,” rằng Châu Âu đang đứng trên “bờ vực,” và cần xét lại vai trò chiến lược của EU như một cường quốc địa chính trị; nếu không “chúng ta không còn kiểm soát được vận mệnh mình.”

Với những diễn biến hiện tại, ông Macron tiếp tục nhấn mạnh tầm nhìn của ông về “một Châu Âu đòi hỏi sự tôn trọng và bảo đảm an ninh cho chính mình.” Ông khẳng định Ukraine là một phần của “gia đình Châu Âu” và “sẽ gia nhập liên minh khi thời điểm đến.”

Điều gì giải thích cho thái độ thay đổi của Tổng Thống Macron? Lý do duy nhất chỉ là, ông Macron muốn nâng tầm nhìn về quyền tự chủ chiến lược của Châu Âu trước Washington, và chứng minh khả năng Châu Âu trong việc hỗ trợ Kiev mà không cần trông cậy vào Mỹ, đặc biệt trong bối cảnh ông Donald Trump, cựu tổng thống, có thể quay trở lại Tòa Bạch Ốc.

Các đời tổng thống Pháp thường cố chứng tỏ họ không lệ thuộc Mỹ, không chấp nhận đi chung thuyền với Mỹ trong nhiều “thương vụ” (chẳng hạn cuộc chiến Iraq). Paris không thích hình ảnh họ là “đàn em” của Washington. Với Emmanuel Macron, ông cũng vậy. Có điều, thay vì khước từ hát đồng ca với Mỹ, Tổng Thống Macron muốn cầm micro lâu hơn, và nói to hơn. Ông cũng muốn giành vị trí tiền đạo trên sân cỏ chính trị EU, thay vì Đức như nhiều năm qua. [qd]

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *