Wednesday , February 21 2024

Các dạng nhận thức méo mó – Làm sao để biết có khuynh hướng sai lầm về kiểm soát

Mục này chỉ nhằm giải đáp các thắc mắc về sức khỏe có tính cách tổng quát. Với các vấn đề cụ thể, chi tiết của từng bệnh nhân, xin liên lạc với bác sĩ để được thăm khám trực tiếp. Nhiều thông tin thiết thực và bổ ích khác về sức khỏe cũng được phát trên đài Radio Chuyện Sáng Chủ Nhật ở vùng Orange County, California, vào mỗi sáng Chủ Nhật từ 6 đến 9 giờ, trong chương trình “Câu Chuyện Sức Khỏe Sáng Chủ Nhật.” Nhiều thông tin sức khỏe bổ ích khác cũng có thể tìm thấy trên các website www.nguyentranhoang.com và www.radiochuyensangchunhat.com. Quý vị có thể liên lạc bác sĩ qua email: [email protected] hoặc điện thoại (714) 531-7930

Bác Sĩ Nguyễn Trần Hoàng

Suy nghĩ bị méo mó  hay rối loạn nhận thức (cognitive distortions) là những mẫu suy nghĩ cường điệu không dựa trên sự thật. Điều này dẫn đến việc ta nhìn nhận sự việc một cách tiêu cực hơn so với thực tế.

Nói cách khác, rối loạn nhận thức là khi tâm trí của ta thuyết phục mình tin vào những điều tiêu cực không hoàn toàn đúng sự thật, về chính mình và thế giới xung quanh mình.

Suy nghĩ của chúng ta ảnh hưởng rất lớn đến cảm xúc và hành vi của mình. Khi cho, (chấp) rằng những suy nghĩ tiêu cực này là sự thật, ta có thể hành xử dựa trên giả định sai lầm. 

Làm sao để biết được là mình có khuynh hướng sai lầm về kiểm soát bên trong

Ví dụ:

-Anh Tân là một người cha. Anh luôn cảm thấy phải làm cho mọi thứ hoàn hảo trong gia đình. Khi con gái anh không vui, anh tự trách mình và cố gắng tìm mọi cách để làm con gái vui trở lại, kể cả khi lý do con gái không vui không liên quan gì đến anh.

-Chị Lan là một quản lý. Chị cảm thấy mình phải kiểm soát mọi dự án và quyết định tại nơi làm việc. Khi một dự án không diễn ra theo kế hoạch, chị cảm thấy rất thất vọng và lo lắng, dù trục trặc đó có nhiều khi nằm ngoài tầm kiểm soát của chị.

-Anh Huy, một huấn luyện viên thể dục, tin rằng anh có thể khiến tất cả học viên của mình đạt được mục tiêu sức khỏe của họ. Khi một học viên không làm theo lịch trình hoặc không đạt được kết quả như mong đợi, anh Huy cảm thấy mình đã thất bại, không nhận ra rằng mỗi người có tốc độ và khả năng tiến bộ riêng. 

Cần và nên làm gì khi nhận ra được là mình có khuynh hướng sai lầm về kiểm soát bên trong?

Bước 1: Nhận diện và chấp nhận

Đầu tiên, hãy nhận ra rằng không phải mọi thứ đều nằm trong tầm kiểm soát của ta. Chấp nhận rằng mọi người có quyền tự quyết và không phải lúc nào ta cũng có thể, hoặc cần phải, giải quyết vấn đề cho họ.

Ví dụ: Giống như khi cố gắng đẩy một chiếc xe hơi chết máy xuống dốc mà không nhớ rằng xe cài  phanh tay. Ta cần nhận ra rằng không phải lúc nào ta cũng phải “đẩy” mọi thứ, đôi khi việc “buông phanh” mới là giải pháp.

Bước 2: Phân biệt giữa “có thể kiểm soát” và “không thể kiểm soát”

Học cách phân biệt: Học và tập phân biệt giữa những gì ta có thể kiểm soát và những gì không thể. Tập trung vào việc thay đổi bản thân và hành vi của mình, thay vì cố gắng thay đổi người khác.

Ví dụ: Giống như khi chơi trò điều khiển máy bay điều khiển từ xa. Ta chỉ có thể điều khiển máy bay của mình, chứ không thể kiểm soát gió hay những máy bay khác.

Bước 3: Tập trung vào hành động của bản thân

Thực hành tự kỷ luật: Dành thời gian để tự phản ánh và làm việc trên những điểm mà  mình có thể cải thiện. Hãy nhớ rằng việc thay đổi bắt đầu từ chính mình.

Ví dụ: Giống như khi cố gắng làm bánh. Thay vì lo lắng liệu ai đó có thích món bánh của mình không, hãy tập trung vào việc học cách làm bánh ngon hơn.

Bước 4: xây dựng kỹ năng giao tiếp và đặt giới hạn

Cải thiện giao tiếp: Học cách giao tiếp hiệu quả với người khác, thể hiện mong muốn và kỳ vọng của mình một cách rõ ràng, đồng thời lắng nghe và tôn trọng quan điểm của họ.

Ví dụ: Như khi chơi một trò chơi đồng đội. Thay vì cố gắng chơi cả vị trí của mình và của người khác, hãy học cách phối hợp và tin tưởng đồng đội.

Bước 5: Tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần

Tham gia liệu pháp hoặc tư vấn: Nếu cảm thấy khó khăn trong việc đối phó với khuynh hướng này, đừng ngần ngại tìm kiếm sự giúp đỡ từ chuyên gia tâm lý hoặc một nhóm hỗ trợ.

Ví dụ: Giống như khi học lái xe. Ta có thể tự học một số thứ, nhưng đôi khi cần một huấn luyện viên để hướng dẫn và chỉ ra những điểm mình cần cải thiện.

Nhận ra và thay đổi khuynh hướng sai lầm về kiểm soát bên trong không chỉ giúp ta giảm bớt căng thẳng mà còn giúp phát triển mối quan hệ lành mạnh hơn với bản thân và người khác. Quá trình này có thể mất thời gian và cần sự kiên nhẫn, nhưng kết quả cuối cùng là xây dựng một cuộc sống cân bằng và hạnh phúc hơn. [hp]

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *